Trong mỗi người chúng ta từ khi sinh ra đến khi lớn lên, ai cũng từng trãi qua thời tuổi thơ êm đềm và đẹp đẽ, để mỗi bận đi xa hay những khi buồn, khi bất chợt gặp một hình ảnh thân quen nào đó ta nhớ quê, nhớ về miền kí ức tuổi thơ với nổi niềm da diết nhất...

Nơi ấy có tiếng võng đưa kẻo kẹt những đêm hè của mẹ, có những câu chuyện cổ tích của bà, có dòng sông trong xanh để mỗi trưa hè ta tắm mát...Và ở đó còn có một món ăn dân dã thân quen gắn liền với hình ảnh của mẹ tôi một đời tảo tần, lam lũ. Dù đi bất cứ nơi đâu ở bất cứ nơi nào tôi cũng nhớ về nó với niềm tự hào vô bờ bến.

Không biết từ bao lâu, chỉ biết lâu lắm rồi, từ thời khai thiên lập địa ở quê tôi quanh năm nước ngọt. Vì vậy có rất nhiều cá đồng, nào cá lóc, cá rô, cá sặc....ôi, nhiều vô kể. Mỗi năm đến những tháng gần tết, khi gió chướng về, bố tôi đi rủ vài người hàng xóm đến phụ với bố tát đìa bắt cá (tháng này nắng nhiều trên ruộng khô nước cá gom vô đìa bắt dể). Đìa tát có rất nhiều cá, mẹ tôi mang một phần ra chợ bán, phần còn lại mẹ làm mắm để dành ăn. Hầu như trong nhà tôi lúc nào cũng có mắm, chúng tôi ăn mắm quanh năm mà không biết ngán. Mắm mẹ tôi làm ngon lắm, mỗi lần mẹ dở mắm là thơm lừng từ nhà trước ra nhà sau, thế là bụng của chúng tôi lại cồn cào đói. Không cầm lòng được chúng tôi bóc con mắm lóc chạy ra vườn bẻ trái chuối chát kẹp với con mắm cắn ăn ngon lành.

Sẵn có cá đồng mẹ đem kho với mắm, chấm bông súng hay rau muống, rau đắng ở ngoài vườn...thì ăn bao nhiêu cũng không đủ. Ngoài kho mắm, mẹ còn chế biến nhiều món như chưng, chiên, nấu canh, ăn sống...món nào cũng ngon, cũng hấp dẫn nhưng tôi thích nhất vẫn là mắm kho.

Rồi từ khi chuyển dịch sang nuôi tôm, mẹ tôi không còn cá đồng để làm mắm nữa mà thay vào đấy là cá phi, cá chốt, cá trắm cỏ...nhưng qua bàn tay mẹ tôi chế biến nó vẫn ngon không kém gì mắm cá đồng. Vẫn thơm ngon hấp dẫn, nhiều người khi ăn còn khen ngon hơn mắm cá đồng nữa, mỗi người mỗi ý thích mà.

Khi trưởng thành và đi làm trong cơ quan nhà nước, lâu lâu tôi mới có dịp về thăm nhà và lần nào trong bữa cơm mẹ cũng làm món mắm. Khi đi, mẹ tôi không bao giờ quên gói để tôi mang theo ra cơ quan ăn và biếu bạn bè. Dù có ăn những món ngon vật lạ nhưng vẫn thấy mình thèm món mắm kho của mẹ vô cùng.

Hôm nay về thăm nhà, mẹ lại vào bếp làm món mắm cho tôi ăn. Mẹ làm chăm chú chừng trong lòng vui lắm, vô tình tôi nhìn lên tóc mẹ mới hay tóc mẹ đã bạc nhiều quá, đôi tay mẹ đã gầy guộc và nhăn nheo, người mẹ gầy đi nhiều quá...Dẫu biết quy luật tự nhiên tre già măng mọc nhưng tôi vẫn nghe nghèn nghẹn trong lòng. Tôi nhũ với lòng sẽ luôn cố gắng lầ một đứa con ngoan, một công dân có ích cho xã hội để không phụ lòng mong mõi của mẹ